Ang puno ng Tipulo o ang Antipolo Tree ay isang mahalaga at makasaysayang punong kahoy sa Lungsod ng Antipolo. Bukod sa sinasabing dito hinango ang pangalan ng pook na ito ay sa mga sanga pa rin daw nito nakita ang imahe ng Birhen ng Antipolo matapos ang tatlong ulit na pagkawala nito sa pook ng Sitio Santa Cruz na unang pinagdalhan sa kanya, humigit-kumulang sa tatlong daan at pitumpo at siyam na taon na ang nakalilipas.

Bunga ng pangyayari, sa pook na iyon na ngayon ay kinatatayuan ng Antipolo Cathedral ay ipinagawa ng mga paring Hesuita ang simbahang bato noong 1630-1633 na sa kasamaang palad ay nawasak noong Marso 6-7, 1945 sa panahon ng pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pasipiko.

Ang punong kahoy na ito na ayon sa kasaysayan ay malaganap na tumutubo sa lahat halos ng panig ng Antipolo apat na raang taon na ang nakalilipas ay unang nakilala sa kanyang pang agham na pangalang (scientific name) Artocarpus Incisa. Subalit sa mga aklat na The Forest of the Philippines ni H.N. Whitford noong 1911; Commercial Woods of the Philippines ni E.G. Schneider; Minor Product of Philippine Forest ni William H. Brown noong 1920 ng Bureau of Forestry; gayon din sa aklat na Philippine Woods ni Luis J. Reyes ng Department of Agriculture and Commerce noong 1938 ay sinasabing Artocarpus Cummunis.

Ayon pa rin sa nabanggit na mga aklat ang punong kahoy na ito ay hindi lamang sa pook ng Antipolo matatagpuan. Maging sa mga lalawigan ng bansa buhat sa Cagayan hanggang Mindanao ay marami din nito. At sa bawat bayan o lalawigan ay may kanya-kanyang katawagan (common name) ito na gaya ng tipulo, tipolo, pakak, kamangsi, rima, ugob, pakak-bakia, tuyop, kamanse, dalungian, agob, basara, tagob, tugob, atipuno, antipolo, at iba pa.
Sinasabi pa rin sa nabanggit na mga aklat na ang mga punong kahoy na kapamilya ng Antipolo Tree ay ang Anubing (Artocarpus Cumingiana) at ang Nangka (Artocarpus entergra/integrefolia).

Sa ibang lalawigan ay sinasabi rin na kinakain ang murang bunga nito sa pamamagitan ng pagsasama sa nilagang karne. Ang magulang na mga buto naman ay ibinubusa na ‘tulad ng balatong. Subalit dito sa Lungsod ng Antipolo ay hindi kinakain ito. Ang tuyong dahon lamang nito, kasama ang tuyong dahon din ng abocado at sariwang dahon naman ng pandan ay isinasama sa pinakulo o nilagang tsaa upang maging mabango at malinamnam ang lasa.

Samantala, sa pahina 162 ng The heritage Illustrated Dictionary of the English Language International Edition, na ang punong kahoy na Artocarpus Cummunis ( or A. Incisa) ng pook ng Polynesia ay ang tinatawag na Breadfruit. Subalit sa pahina 158 naman ng The New International Encyclopedia 1996 Edition published by Triden Press International ay sinasabi na sa South Pacific ang Breadfruit nila ay ang Artocarpus Atilus na kapamilya ng mga puno ng mulberry ay kinakain ang bunga. Marami rin daw ang tumutubo nito sa tropical America. Kung ano ang pagkakahawig, pagkakamukha, o pagkakaiba ng mga iyon sa ating Antipolo Tree ay malalaman natin sa ibang pagkakataon.

Samantala pa rin, sa gitna ng kahalagahan ng Antipolo Tree, ang lahat halos ng sektor ng mga mamamayan ng Lungsod ng Antipolo ay waring walang pagmamalasakit dito. Katunayan, samantalang isinusulat ito, humigit-kumulang lamang marahil sa bilang na limampu ang natitirang tumutubo doon na halos walang pumapansin liban kung ang lilim nito ay gagawing pananggalang sa init ng araw at mga bahagyang pag-ambon.

Sa liwasang bayan ng Lungsod ng Antipolo, lubhang napakahirap paniwalaan subalit totoo, wala kahit isang puno ng Antipolo Tree ang nakatanim o tumutubo dito. Maging sa mga lote ng pribado at publikong paaralan dito sa Antipolo ay mahirap makakita ng kahit isang Antipolo Tree na tumutubo doon. Kung mayroon man, napag-uusapan kaya ng mga guro at mga estudyante nila ang tungkol sa punong kahoy na ito?

Sa gilid ng open space na kinaroroonan ng basketball court ng Monte Rosas Executive Village sa Barangay Dela Paz ay may dalawang puno ng Antipolo Tree na itinanim ng inyong lingkod walong taon na ang nakalilipas. Napakaganda ng tubo, malilim at malaking kasiyahan ang naidudulot nito sa mga naninirahan doon lalo na sa kanilang mga kabataan.

Sa tabi ng gusali ng yumaong Francisco “komong” Sumulong sa Ninoy Aquino Blvd., Barangay Dela Paz na kung saan naroroon ang tanggapan ng DENR, ay isang magandang puno ng Antipolo Tree ang matatagpuan. Iyon ay kaloob ng iyong lingkod kay Ka Aging Reyes Sumulong walong taon na ang nakalilipas. Maidadagdag pa rin natin dito na sa tabi ng Barangay Hall ng Dalig ay isang napakaganda ring Antipolo Tree ang itinanim ni Kapitan Engineer Loni M. Leyva. Gayon din sa tabi ng magandang tahanan nina Doktora Resurrection Marrero-Acop, MD sa Barangay Dela Paz; Dr. Juan F. Torres Jr. MD sa Cottonwood Height; at Rico Naidas sa tabi ng kanilang Las Brisas Hotel & Conference Center malapit sa Beverly Hills. Sa mga taga-Antipolo, matapat nating pahalagahan ang puno ng Tipulo, ang Antipolo Tree, na luntiang simbolo ng maluwalhating kaysaysayan, kultura, at mga tradisyon ng ating Lungsod.

The Road to Cityhood

Cityhood marked the beginning of the period of Antipolo’s greatest growth and development.From being just one of the many municipalities of Rizal Province,Antipolo has become one of the fastest growing cities in the country with an annual income and population that rivals the combined income and population of all the other towns in Rizal largely because it became a city 10 years ago. Unknown to many, Antipolo would not have become a city if not for the determined effort of Vic Sumulong. He started the long process for Antipolo to become a city in 1995 with a luncheon meeting attended by the political kingpins of the province. Present were Rizal Congressmen Egmidio Tanjuatco, Jr. and Gilberto Duavit, Governor Ito Ynares, Antipolo Mayor Daniel Garcia and Sumulong.Duavit had to be convinced of the merits of cityhood for Antipolo because Antipolo was within his congressional district. A bill to convert Antipolo into a city had to originate from his district.

Ynares had to be persuaded because the whole province of Rizal had to back the move to convert Antipolo into a city.The support of Garcia had to be earned because if a law was passed and a plebiscite held then it was the local government of Antipolo which would spend for the elections.

After the cooperation of political leaders of Rizal were convinced of the need for cityhood, Cong. Duavit filed the bill for Antipolo to become a component city of Rizal in 1996. Legislation is a long tedious process. To speed the cityhood bill along, Mayor Sumulong used political will to seek the help of key personalities in Congress.

Sumulong and Duavit first talked to Speaker Jose De Venecia. They were able to get the Speaker on their side. Then they convinced the chairman of the Committee on Local Governments Cong. Ciriaco Alfelor. With the backing of the Speaker and the committee chairman the cityhood bill was passed at the committee level and then at the plenary session of the lower house. But to become a law all bills had to pass both houses of congress. Key persons in the Senate had to be sold to the idea of making Antipolo a city. Mayor Sumulong talked to Senate President Neptali Gonzales who was the head of the upper house. He also talked to Majority Floor Leader Kit Tatad who set the senate agenda. Finally Mayor Sumulong talked to Senator Tito Sotto who was the chairman of the Senate Committee on Local Government. Mayor Sumulong received the support of the Senate leaders and the cityhood bill passed Senate muster in record time. The bill making Antipolo a component city of Rizal province passed both houses of congress and was signed into law by President Fidel Ramos on Feb. 13, 1998.

Difficult as the legislative hurdle was, getting the approval of the people through a plebiscite proved to be an equally difficult obstacle. The Comelec scheduled a plebiscite for March 23, 1998. Because there was an objection filed with the Comelec, Mayor Sumulong, an accomplished lawyer, had to argue the merits of holding the plebiscite before then Comelec Chairman Bernardo Pardo. Pardo agreed with Sumulong’s arguments and ruled that the plebiscite be held April 4. But another petition to stop the plebiscite was filed, this time before the Supreme Court.

Mayor Sumulong had to talk about the importance of the cityhood of Antipolo before the highest judicial body. He argued the case before Chief Justice Andres Narvasa who was the merits of his arguments and allowed the plebiscite to take place as scheduled on April 4,1998.

Aside from these tidbits, you can benefit from knowing some of the personalities that hail from Antipolo. Check your history books and see these familiar names.